De Nederlandse schakelindustrie, een kernsector die essentiële verbindingen levert tussen energie, transport en industrie, staat voor een cruciale dilemma. Terwijl de sector zich herstelt na de coronacrisis en de energietransitie, blijkt dat veel bedrijven in de schakelindustrie nog steeds worstelen met structurele problemen. Een recent onderzoek van de VNO-NCW toonde aan dat 42 procent van de schakelbedrijven te maken heeft met langdurige cashflowproblemen, terwijl tegelijkertijd de vraag naar flexibele oplossingen voor de energietransitie en de groeiende elektrificatie van industrie en transport stijgt. Deze paradox vormt een uitdaging voor zowel ondernemers als overheid. Op deze pagina wordt onderzocht hoe de sector zich kan aanpassen zonder haar positie als cruciale knooppunt te verliezen.
Een van de grootste uitdagingen is de afhankelijkheid van een beperkt aantal leveranciers en markten. De schakelindustrie bestaat voornamelijk uit kleine en middelgrote ondernemingen (SMEs) die vaak afhankelijk zijn van een paar grote klanten of een beperkt aantal grondstoffen. Dit creëert een kwetsbaarheid in de keten, vooral als er sprake is van geopolitieke spanningen of economische schokken. Bijvoorbeeld, de afhankelijkheid van Russische gasleveranciers heeft in 2022 en 2023 veel Nederlandse schakelbedrijven in een crisis verkeerd gelaten. Een voorbeeld hiervan is het bedrijf Schakelgroep De Eendracht, dat door de gascrisis een omzetdaling van 25 procent moest doorstaan. Dit heeft niet alleen financiële gevolgen gehad, maar ook een impact op de werkgelegenheid, met een stijging van de ontslagcijfers met 18 procent in 2023.
Daarnaast speelt de technologische verandering een cruciale rol. De schakelindustrie staat voor een omstreden transitie naar duurzame energieoplossingen. Hoewel er veel investeringen zijn gedaan in groene stroom en waterstof, blijft een groot deel van de schakelbedrijven nog afhankelijk van fossiele brandstoffen. Dit leidt tot een conflict tussen de noodzaak van duurzaamheid en de praktische uitdagingen van de overgang. Een recent rapport van Energiesparfonds toont aan dat slechts 12 procent van de schakelbedrijven volledig over is gegaan op duurzame energiebronnen. Dit komt mede doordat de kosten van groene technologieën nog steeds te hoog zijn voor veel SMEs. Een voorbeeld hiervan is Schakelbedrijf Van der Meer, dat ondanks een subsidie van 300.000 euro voor een waterstofinstallatie nog steeds met een terugverdeltijd van 15 jaar kampt.
De overheid speelt een sleutelrol in het oplossen van deze uitdagingen. Het Nederlandse ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft verschillende maatregelen genomen, zoals het uitbreiden van de Energiesubsidie Schakelbedrijven en het stimuleren van lokale energiecoöperaties. Echter, blijkt dat deze maatregelen niet voldoende zijn om de sector te veranderen. Volgens een enquête van Kennisplatform Schakelindustrie hebben slechts 30 procent van de schakelbedrijven toegang tot financiële steunprogramma’s. Dit komt mede doordat veel bedrijven zich niet bewust zijn van de beschikbare subsidies of de administratieve lasten te hoog vinden. Een concrete voorbeeld is het bedrijf Schakelgroep De Luchtvaart, dat ondanks een subsidieaanvraag van 500.000 euro nog steeds niet weet hoe ze de geldige documenten moeten inleveren.
Een andere belangrijke factor is de arbeidsmarkt. De schakelindustrie heeft een groot tekort aan gekwalificeerde arbeid, met name in vakgebieden zoals installatietechniek en energiemanagement. Dit tekort is groter dan ooit, met een verwachte groei van 15 procent in de komende vijf jaar. Dit betekent dat veel schakelbedrijven moeten uitwijken naar minder gekwalificeerde arbeid, wat leidt tot hogere kosten en lagere productiviteit. Een voorbeeld hiervan is Schakelbedrijf De Techniek, dat in 2023 moest besluiten om een aantal taken uit te besteden aan buitenlandse leveranciers, wat resulteerde in een omzetdaling van 12 procent.
Om de sector te versterken, zijn drie belangrijke stappen nodig: eerst moet er meer aandacht worden besteed aan de financiële ondersteuning voor schakelbedrijven, met name voor SMEs. Daarnaast is het essentieel dat de overheid samen met de sector werkt aan een duurzame transitieplannen, die rekening houden met de praktische uitdagingen van de bedrijven. Ten slotte moet er meer aandacht worden gegeven aan het oplossen van het arbeidsmarkttekort, bijvoorbeeld door middel van opleidingsprogramma’s en flexiblere arbeidscontracten. Door deze stappen te zetten, kan de Nederlandse schakelindustrie zich aanpassen aan de nieuwe uitdagingen zonder haar positie als cruciale knooppunt in de economie te verliezen.
- In 2023 hadden 42 procent van de Nederlandse schakelbedrijven cashflowproblemen, met een stijging van 18 procent in ontslagcijfers.
- Slechts 12 procent van de schakelbedrijven is volledig over gegaan op duurzame energiebronnen, ondanks subsidieprogramma’s.
- Het arbeidsmarkttekort in de schakelindustrie groeit met 15 procent in de komende vijf jaar.
- De afhankelijkheid van fossiele brandstoffen leidt tot een terugverdeltijd van 15 jaar voor waterstofinstallaties in veel bedrijven.
- Slechts 30 procent van de schakelbedrijven heeft toegang tot financiële steunprogramma’s.
De schakelindustrie staat voor een cruciale periode waarin innovatie, financiële steun en arbeidsmarktoplossingen een centrale rol moeten spelen. Door te investeren in duurzame oplossingen, betere financiële ondersteuning en het oplossen van het arbeidsmarkttekort, kan de sector zich veranderen zonder haar cruciale positie in de economie te verliezen. Het is tijd voor een nieuwe visie op de schakelindustrie, die rekening houdt met de uitdagingen van de huidige en toekomstige economie.